"Meer publicaties uit ontwikkelingslanden door open access"

Waarom bent u destijds een open access journal gestart?
“Ik geloof in open access. Wetenschappelijke publicaties moeten vrij toegankelijk zijn. En het is niet nodig dat er zoveel geld wordt betaald voor het lezen van een artikel of tijdschrift. Eerst wordt het onderzoek betaald, daarna betalen bibliotheken en lezers nog eens voor inzage. Open access biedt de wetenschapper ook meer onafhankelijkheid. Ik vind het vreemd dat commerciële uitgevers de wetenschap kunnen sturen, bijvoorbeeld door de editor van een journal aan te wijzen. 

HESS  is in korte tijd heel succesvol geworden hoe komt dat?
“HESS (Hydrology and Earth System Sciences) is een interactief open access journal. Dit was een van de eerste journals met een web-based peer review systeem. Een conceptartikel gaat meteen op het web, de peer-reviewers kunnen daar anoniem online op reageren, net als andere geïnteresseerden. Je ziet dus discussie die plaatsvindt rondom de review van het paper. Ik denk daarom dat dit tijdschrift van betere kwaliteit is dan een niet-open access journal. Want conceptartikelen gaan meteen de openbaarheid in en blijven daar altijd staan. Voordat je een zwak paper indient bij een open access tijdschrift denk je wel twee keer na. Alle artikelen zijn vrij toegankelijk. We worden heel goed gelezen en daardoor gaat onze impactfactor omhoog.”

HESS hanteert een author fee, hoe gaat dat precies in z’n werk?
“HESS wordt uitgegeven door Copernicus. Dit is een non-profit organisatie die het belang van wetenschappers voor ogen houdt. Commerciële uitgevers doen dat niet, ze proberen zich wel in te leven in hun doelgroep, maar uiteindelijk willen ze natuurlijk geld verdienen aan hun lezers. Bij open access betaalt niet de lezer, maar de auteur van het artikel. Hij behoudt dan ook zijn copyright. Een author fee is bij ons zo’n 500 tot 1000 euro per artikel.”

Weerhoudt deze author fee wetenschappers uit ontwikkelingslanden ervan te publiceren in HESS?
“Tja, het probleem is: het open access model is goedkoper voor de gehele markt, maar niet voor de individuele auteur. Als je 500 tot 1000 euro uit eigen zak moet betalen is dat heel veel voor mensen uit ontwikkelingslanden. Maar ze kunnen een waiver aanvragen. Wij rekenen erop dat zo’n 10 procent van de aanvragers aanspraak kan maken op een waiver. Dat percentage halen we niet, want ik ben streng. Als de thematiek van het artikel van de aanvrager niet bij ons past of als het paper onvoldoende toevoegt aan onze kennis, dan laat ik het paper niet de peer-review ingaan. Als de aanvrager Europese co-auteurs heeft of aan een Westerse universiteit werkt dan vind ik dat zij de fee maar moeten betalen. Eigenlijk vind ik ook dat  onderzoekers uit landen als China, India en Brazilië hier niet voor in aanmerking horen te komen, er zit daar genoeg onderzoeksgeld.”

Denkt u dat door open access meer wetenschappers uit ontwikkelingslanden in uw tijdschrift kunnen publiceren?
“Ja, daar ben ik van overtuigd. Ze hebben veel sneller en eenvoudiger toegang tot wetenschappelijke tijdschriften. Ze kunnen dus vaker meelezen, en zo komen ze op ideeën. Wetenschappelijk publiceren kent nog geen traditie in ontwikkelingslanden en door open access worden ze daar wel toe aangespoord. We hebben laatst een speciale editie gehad over Ethiopische hydrologie. Daarin publiceerden veel wetenschappers in die een waiver hebben gekregen. Ook de Westerse wetenschap heeft hier heel veel aan, want we krijgen niet zo eenvoudig dit soort informatie uit ontwikkelingslanden.”
“Toch vind ik dat wetenschappers in ontwikkelingslanden nog meer gestimuleerd moeten worden om open access te publiceren. Als westerse organisaties onderzoek in ontwikkelingslanden financieren dan zouden ze daar een eis in moeten opnemen dat er een open access publicatie uit voort moet komen.”