"We moeten het open access evangelie verkondigen"

Het ISS is gericht op ontwikkelingsstudies, is open access daarin een groot thema?
“Ik zie in de praktijk hoe belangrijk open access is. Hier op het ISS leiden we veel masterstudenten op uit ontwikkelingslanden. Ze worden tijdens hun master in de watten gelegd als het om toegang tot wetenschappelijk onderzoek gaat. Als ze eenmaal thuisgekomen als wetenschapper aan de slag gaan, valt alles stil omdat hun universiteiten de toegang tot wetenschappelijke tijdschriften niet kunnen betalen. Altijd als ik voormalige studenten spreek stellen ze dit probleem aan de kaak. Ze vragen me wat ze eraan kunnen doen. Daar antwoord ik steeds weer op: mobiliseer mensen, zorg dat open access bekender en groter wordt.”

Is open access voor ontwikkelingslanden eigenlijk belangrijker dan voor Westerse landen?
“Dat denk ik wel. Als we willen dat deze landen zich wetenschappelijk ontwikkelen dan moeten we open access propageren. Het probleem is, in het Westen wordt het belang van open access niet overal ingezien. Wetenschappers in Nederland hebben geen idee dat er betaald is voor ieder artikeltje dat ze online even doorlezen, en dat het niet mogelijk is voor wetenschappers uit ontwikkelingslanden om datzelfde artikel te lezen. Maar men wil het ook niet weten, want onderzoekers hier worden beloond als ze publiceren in dure tijdschriften. Dan krijgen ze hoge citatiescores, die ze niet krijgen door in een open access tijdschrift te publiceren. Zo is het systeem helaas nog niet ingericht.”

Maar ontwikkelingslanden hebben ook andere problemen met open access, zoals toegang tot internet en de author fee.
“Ik denk dat het probleem van de toegang tot internet zich vanzelf wel oplost, daar is slechts tijd voor nodig. Die author fee is een ander verhaal, ik vind dat uitgevers van tijdschriften die fee betaalbaarder moeten maken voor onderzoekers uit ontwikkelingslanden. Als een onderzoeker uit zo’n land al helemaal door de peer-review is gekomen, dan mag zo’n bedrag voor publicatie toch geen struikelblok meer zijn. In ontwikkelingshulp kan er ook rekening mee worden gehouden. Zo zou de Nuffic in capaciteitsopbouwprogramma’s een bedrag kunnen reserveren voor author fees.”

Wat kan u als bibliothecaris in het Westen doen voor uw collega’s in ontwikkelingslanden?
“Onze collega’s in ontwikkelingslanden hebben een lagere status binnen de universiteit dan wij hier aan onze universiteiten. Dat moet veranderen, want juist zij zijn de sleutel tot meer toegang tot wetenschappelijk onderzoek in hun land. Dit kunnen we in internationaal verband benadrukken. En samen moeten we het evangelie blijven verkondigen dat open access noodzakelijk is.”