Hypermachten, tolerantie en buitenlandse studenten

Een groeiend deel van het electoraat blijkt vunzig van wat uit de wereld op ons afkomt en dat heeft gevolgen voor het geestelijk klimaat. Wij zijn er de afgelopen decennia aan gewend geraakt, dat de internationalisering van het onderwijs in onze omgeving als van nature goed werd beschouwd. Nu komen er barsten in die consensus, zelfs in het hoger onderwijs zelf. Een goed voorbeeld daarvan is de recente brief (link) van de veertien hoogleraren die vrezen, dat Engelstalige cursussen de positie van het Nederlands bedreigen.

Wat betekent dat? Het betekent dat voorstanders van internationalisering opnieuw een steekhoudend vertoog nodig hebben om de zin van hun werkzaamheden te verdedigen. Het gaat niet meer alleen om de onderbouwing van het beleid in de praktijk. Ons zal in de toekomst regelmatig gevraagd worden naar een principieel verhaal over nut en noodzaak van de internationale samenwerking in het hoger onderwijs.

Begin mei verscheen de Nederlandse vertaling van Day of Empire. How hyperpowers rise to global dominance and why they fail door Amy Chua, hoogleraar aan de Yale Law School. Titel: Wereldrijk voor een dag. Over de opkomst en ondergang van hypermachten. Dat is zo’n vertoog in het kleed van de geschiedschrijving. Chua definieert een hypermacht als een in alle opzichten dominante staat zonder serieuze concurrentie in de buurt. Zo’n hypermacht is niet alleen militair superieur, maar kent ook een culturele en vaak economische uitstraling die zijn grenzen verre overschrijdt. Amy Chua begint met het Perzische Rijk uit de dagen van de Babylonische ballingschap der Joden en komt vervolgens via het Romeinse Rijk, het China van de T’ang dynastie en nog veel andere voorbeelden, waaronder zelfs onze eigen Republiek in de gouden eeuw tenslotte aan bij de Verenigde Staten.

Steeds maakt zij duidelijk, dat zo’n hypermacht slechts tot bloei kon komen dankzij een grote mate van openheid en tolerantie. De staat ontleende zijn kracht aan het feit, dat er voor de onderdanen veel ruimte was om het leven naar eigen zin en traditie in te richten, terwijl tegelijk steeds de bereidheid bestond om buitenstaanders te coöpteren. Chua stelt echter in elk hoofdstuk vast, dat er binnen de hypermacht op den duur oppositie ontstaat tegen zoveel openheid. Men gelooft, dat daardoor de eenheid en de samenhang in gevaar komt. Steeds nadrukkelijker dwingt de staat de onderdanen om de rijen te sluiten en zich te wapenen tegen invloeden van buitenaf. Zo worden intern en extern vijanden gekweekt die de hypermacht tenslotte vernietigen. Alleen met onze eigen Republiek ligt het anders. Onze voorouders hadden een te kleine territoriale machtsbasis en lieten zich hun positie afsnoepen door het Britse rijk.

Chua’s les voor het heden is zonneklaar. Zij eindigt haar boek met een pleidooi voor een gereguleerd immigratiebeleid, voor een welkom aan kenniswerkers en buitenlandse studenten. Anders is ons straks hetzelfde lot beschoren als het Romeinse Rijk en het China van de T’ang dynastie.

Heeft Chua een baanbrekende studie gepubliceerd? Het ligt eraan, hoe je het bekijkt. Historici zullen in Wereldrijk voor een Dag geen nieuws ontdekken, noch inhoudelijk, noch methodologisch. Maar ze hebben dan ook geen historische studie in handen. Amy Chua heeft een politiek boek geschreven, waarbij zij op integere wijze gebruik heeft gemaakt van historische gegevens. Zij heeft zich er niet toe laten verleiden om uit het verleden alleen elementen te plukken die in haar straatje pasten. Als verdediging van het globalisme – en van internationalisering van onderwijs en onderzoek – is haar boek dan ook bijzonder geslaagd.

Daarom is het handig om Wereldrijk voor een dag bij de hand te hebben. Her zit vol goede argumenten en bruikbare gegevens voor een presentatie die verder gaat dan een kale uitleg van je activiteiten of van je jaarplan.

Han van der Horst
Historicus en beleidsmedewerker bij de Nuffic

Amy Chua, Wereldwijk voor een dag. Over de opkomst en ondergang van Hypermachten. Amsterdam 2009. NUR 680 ISBN 978904680588. Nieuw Amsterdam. Met register. Paperback 461 pag.