Plasterk drukte geen eigen stempel op internationalisering

De internationaliseringsagenda van de PvdA-minister liet lang op zich wachten, en bleek bij verschijning in november 2008 niet vernieuwend. “Een echte internationaliseringsslag vraagt om meer geld en een kabinetsbrede aanpak”, reageerden betrokken organisaties. De minister trok 19 miljoen uit, verspreid over vijf jaar, voor zijn plannen om onder meer mobiliteit te bevorderen. Maar dit bedrag was slechts het topje van de ijsberg, stelde Plasterk: het leeuwendeel van de ambities moeten de instellingen zelf realiseren. Een kabinetsbrede internationaliseringsagenda, gewenst door de Tweede Kamer, kwam er pas bijna een jaar later. Een integrale visie ontbrak; het was een opsomming van wat de verschillende departementen al deden, zonder extra geld.

Om de internationale herkenbaarheid van hogescholen te vergroten, introduceerde Plasterk de term ‘universities of applied sciences’. De titulatuur-strijd wist hij echter niet te beslechten. Zijn voorstel om hbo-afgestudeerden ‘bachelors/masters of applied arts/sciences’ te noemen, werd door de HBO-raad als een ‘dooie mus’ beschouwd. Plasterk voelde zich gesterkt door een onafhankelijke commissie die onderzoek deed naar de kwestie, maar de Tweede Kamer twijfelde. Dus schoof Plasterk de hete aardappel door naar de commissie-Veerman, die binnenkort advies zal uitbrengen over de toekomstbestendigheid van het Nederlandse hogeronderwijsstelsel, en daarmee dus indirect naar een volgend kabinet.

Plasterk verhoogde het budget voor HSP-beurzen, waarmee Nederlands talent in het buitenland en internationaal talent in Nederland kan studeren. Maar de minister zette een streep door de al in 2004 aangekondigde ‘kennisbeurzen’: een geoormerkt budget voor niet-EER-studenten. Sterker nog: dit jaar bezuinigt hij 4 miljoen euro op het bedrag ter compensatie van het verdwijnen van bekostiging voor studenten van buiten de EER. En dat loopt op tot bijna 22 miljoen in 2015. Een verzoek van de Tweede Kamer om een studiefonds in te stellen voor studenten uit ontwikkelingslanden, legde Plasterk naast zich neer wegens gebrek aan geld. Instellingen kunnen buitenlandse studenten wel ondersteunen uit het profileringsfonds, dat in de gewijzigde WHW het afstudeerfonds vervangt en naar eigen inzicht te besteden is.

Vlak voor de val van het kabinet werd een wetswijziging aangenomen, met daarin de mogelijkheid voor Nederlandse instellingen om joint degrees te verlenen voor gezamenlijke opleidingen met buitenlandse partners en om onder eigen vlag onderwijs te verzorgen in het buitenland. Instellingen zijn echter nogal sceptisch over de bureaucratische rompslomp rondom de joint degrees, zo blijkt uit het nieuwe nummer van Transfer.

Wat Plasterk niet meer lukte, was het verplicht stellen van de ‘harde knip’. Door studenten pas toe te laten tot de masterfase na volledige afronding van een bachelor, wilde hij de mobiliteit bevorderen. Volgens de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) zou deze maatregel een studieverblijf in het buitenland juist minder aantrekkelijk maken, doordat een maand vertraging een jaar nietsdoen tot gevolg zou kunnen hebben. De wet die deze maatregel moest vastleggen, strandde door de val van het kabinet in de Tweede Kamer.

In een interview met Transfer in juni 2006 brak Plasterk, toen nog wetenschapper, een lans voor een soepeler toelatingsbeleid van kennismigranten. Daarin heeft het kabinet waar hij deel van uitmaakte wel een flinke stap gezet. Staatssecretaris Nebahat Albayrak van Justitie, eveneens PvdA, presenteerde de wetswijziging Modern Migratiebeleid, die inmiddels door de Tweede Kamer is aangenomen. Vooruitlopend op de invoering maakte Albayrak de procedures voor buitenlandse studenten en kenniswerkers die naar Nederland willen komen al sneller en eenvoudiger. Daar komt wel iets tegenover te staan: monitoring van de studievoortgang van internationale studenten. Verder stelde Albayrak het ‘zoekjaar’ in voor net-afgestudeerden aan een Nederlandse instelling en voor toptalent uit het buitenland, op zoek naar een baan in ons land. Vreemd genoeg verdrievoudigde zij afgelopen najaar de legeskosten voor kennismigranten.