“Bolognaproces heeft verzadigingspunt bereikt”

Europa wordt rechts en links ingehaald. Al twintig jaar is de economische groei laag. Europeanen vormen nog maar 8 procent van de wereldbevolking en dat neemt af tot 6 procent. Bovendien zal er rond 2035 een tekort van 30 miljoen hoger opgeleiden zijn. In zijn boek A chance for European Universities dat dit voorjaar verscheen, schetst de oud-minister van onderwijs (1989-1998) de bedreigingen die ons continent te wachten staan. Kan Europa zich aan zijn eigen haren uit het moeras trekken?

Volgens Ritzen kunnen de Europese universiteiten bijdragen aan het vitaal maken van het ‘oude continent’. Aanleiding voor de Nuffic om een discussiebijeenkomst te organiseren met vertegenwoordigers uit het hoger onderwijs.

Om hun rol te kunnen vervullen, zullen universiteiten versterkt en hervormd moeten worden, stelde Ritzen. Meer differentiatie in het onderwijs, meer autonomie voor universiteiten, een nieuwe impuls voor internationalisering en ruimte voor private investeerders, zijn daarbij de sleutelbegrippen. Europese universiteiten kunnen meer bijdragen aan economische groei en innovatie, maar lopen nu vaak tegen te veel regels aan. Daarom moeten ze meer vrijheid van handelen krijgen, maar zich ook veel offensiever opstellen dan ze nu doen.

Ramp
De huidige financiering is volgens Ritzen een ramp. Zo is sinds 1975 de financiering per student in Nederland gehalveerd. "De VS besteden twee keer zo veel aan hun studenten. China en Zuid-Korea doen dat ook. En er is een duidelijk verband tussen geld en prestatie." De Maastrichtse collegevoorzitter pleit er dan ook voor om private financiering toe te staan.

Ook de internationalisering moet een nieuwe impuls krijgen. "Het Bolognaproces is een belangrijke psychologische stap geweest, maar heeft zijn verzadigingspunt bereikt", betoogde Ritzen. Er zijn nog steeds te veel obstakels op het gebied van accreditatie, financiën en regelgeving wat samenwerking tussen Europese universiteiten bemoeilijkt. Hij wil het daarom op een andere manier aanpakken en een Europese Liga starten voor een aantal universiteiten die internationalisering op een hoger plan willen brengen. Los van de nationale regelgeving moeten ze kunnen samenwerken binnen een Europees Statuut. Verder heeft Ritzen afgelopen juni een non-gouvermentele organisatie Empower European Universities (EEU) opgericht. De NGO wil de versterking ondersteunen door prestaties van Europese universiteiten in kaart te brengen en te beoordelen met behulp van 27 correspondenten.

Brusselse bemoeienis
Het pleidooi van Ritzen voor versterking van het Europees hoger onderwijs, oogstte veel bijval, maar riep ook veel vragen op. Want hoe realiseer je differentiatie op Europese schaal? "In Nederland is dat al moeilijk te verwezenlijken. En Brusselse bemoeienis is hierbij niet gewenst. Dat verzandt in politiek gesteggel", merkte een van de deelnemers op. En hoe krijg je universiteiten in beweging? "Het ontbreekt aan een sense of urgency, zie dat maar eens te veranderen." Bovendien is er vaak een spanningsveld tussen internationale ambities en de nationale context.

Dit proces moet in stapjes gebeuren, reageerde Ritzen. "Bijvoorbeeld aan de hand van een Europees Statuut. Of bind financiering aan differentiatie. Als je daar in Nederland een systeem voor hebt gevonden, kun je het naar Europees niveau uitbreiden. Zoek het in verschillende snelheden. "

Lees meer over de Europese aspiraties van scheidend collegevoorzitter Jo Ritzen in Transfer 4 die 16 december verschijnt.