Ritzen: economische crisis kans voor Europese universiteiten

“De huidige positie van Europese universiteiten zou een bronzen Olympische medaille waard zijn”, schrijft de oud-onderwijsminister in zijn boek. “Goed vertegenwoordigd in de top 200 van ’s werelds beste universiteiten, maar bijna afwezig in de top 50.” Ze hebben volgens Ritzen een rijke historie, maar worden ondergewaardeerd in de maatschappij. Ze krijgen steeds meer studenten, maar minder geld, en zijn niet in staat om te innoveren. Ze kunnen daardoor internationaal niet competitief zijn. En ze zijn op dit moment niet klaar voor het grote gebrek aan hoogopgeleiden waar Europa in de toekomst mee te maken zal krijgen.

Het moet dus anders willen ze niet in een crisis belanden, is de redenering van de Maastrichtse bestuurder. Universiteiten moeten volgens hem de huidige economische crisis aangrijpen om een start te maken met de hervorming van het hoger onderwijs. Ritzen: Ze moeten nu het heft in eigen handen nemen, en de politiek niet het initiatief laten nemen, zoals de afgelopen decennia het geval is geweest. De overheid moet zich juist iets meer terugtrekken, de ruimte geven aan private investeerders, en differentiatie en innovatie aanmoedigen.

Het gebrek aan differentiatie staat niet alleen in het Nederlandse hoger onderwijs ter discussie, het is ook in Europa een probleem volgens Ritzen. Hij schrijft: Als Europese universiteiten ijsverkopers waren, dan stonden ze allemaal naast elkaar op het strand en probeerden ze dezelfde smaken ijs te verkopen. Waarom? Voor een investering in andere smaken hebben ze meer geld nodig. En de regering heeft zo’n streng wettelijk kader dat ze geen duurder ijs van betere kwaliteit kunnen aanbieden, of naar een andere plaats kunnen opschuiven om andere klanten te trekken. 

Universiteiten moeten volgens Ritzen veel minder bureaucratisch worden en veel meer innovatie gaan draaien. Hij prijst de organisatiestructuur van Nederlandse universiteiten. Maar vooral is er volgens Ritzen meer geld nodig. Hij zou het liefste een combinatie zien van private investeringen, hogere collegegelden en een sociaal leenstelsel voor studenten. Het debat over de verschillen tussen Europese hogescholen en universiteiten komt in dit boek niet aan bod. Met de naam ‘universiteit’ wil hij hele Europese hoger onderwijs aanduiden.

Ritzen vindt het Bologna-proces al een stap in de juiste richting van hervorming, maar er zijn nog te veel nationale verschillen. Dat staat bijvoorbeeld de vorming van joint degrees in de weg. De nadruk in Bologna moet volgens komen te liggen op gezamenlijke accreditatie.

Van 5 januari tot 1 maart is het boek online beschikbaar, Ritzen vraagt op het discussieforum om commentaar en discussie. Het debat is nog niet echt op gang gekomen, tot nu toe hebben drie mensen een reactie achtergelaten. In mei zal het definitieve boek verschijnen.