Kast op slot. Spionage op Nederlandse universiteiten

Share |

Het bevorderen van kennismigratie en het aantrekken van buitenlandse studenten heeft een ongewenst neveneffect: het werkt spionage door buitenlandse mogendheden in de hand. Dat schrijven de AIVD en het ministerie van Binnenlandse Zaken in een rapport waarin de Nederlandse kwetsbaarheid voor economische en wetenschappelijke spionage centraal staat.

De Algemene Inlichtingen-en Veiligheidsdienst AIVD ziet dat buitenlandse inlichtingendiensten kennis en informatie proberen te verkrijgen via wetenschappelijke instellingen of technisch hoogwaardige multinationals. De organisatie kwam er recent nog achter dat een buitenlandse wetenschappelijke delegatie bij een bezoek aan Nederland voor meer dan helft uit inlichtingenofficieren bestond. Het doel van hun bezoek was om tot wetenschappelijke samenwerking op het gebied van nanotechnologie te komen. “Een klassieke vorm van spionage”, aldus de AIVD.

In het rapport staat dat buitenlandse inlichtingendiensten landgenoten in Nederland laten opleiden, bij voorkeur op technische universiteiten. Op deze manier kunnen ze bijvoorbeeld aan kennis komen over innovatieve materialen die in de lucht-en ruimtevaarttechnologie worden gebruikt. In andere landen kan deze kennis worden ingezet voor strategisch-militaire doelen. Dat geldt ook voor kennis van biotechnologie en nanotechnologie. Volgens de AIVD zijn universiteiten en bedrijven zich hier niet genoeg van bewust.

De economische veiligheid van Nederland komt ook door spionage in het gedrang, staat in het rapport. Als buitenlandse inlichtingendiensten bijvoorbeeld Nederlandse kennis over de technologieën van chipfabricage in handen krijgen, heeft dat invloed op de Nederlandse concurrentiepositie. Buitenlandse studenten kunnen gemakkelijk aan stageplaatsen komen bij bedrijven die belangrijke kennis in handen hebben. Kennismigranten kunnen eenvoudig octrooidocumenten, datasets, ontwerpen, beleidsstandpunten of onderhandelingstrategieën naar het buitenland doorspelen.

Op universiteiten is volgens de AIVD gevoelige informatie slecht afgeschermd, en zijn faculteiten vrij toegankelijk. “Er heerst een cultuur van open kamerdeuren, open kasten en eenvoudig toegankelijke computernetwerken.” In het rapport staan een aantal aanbevelingen. De organisatie wil dat in kaart wordt gebracht welke Nederlandse technisch-wetenschappelijke studierichtingen en onderzoeksterreinen een verhoogd spionagerisico hebben. En er zouden ook ‘awareness-trajecten’ voor medewerkers moeten komen.

Het rapport gaat naar de Tweede Kamer, en de opstellers ervan hopen dat instellingen zelf actie ondernemen om Nederland te beschermen tegen spionage.