Russische droomcarrière in het westen

De eerste Russische studenten in het buitenland gingen niet vrijwillig. Onder grote dwang, en in tranen, verlieten de mannen - het waren toen altijd mannen - hun geboorteland. De Russische tsaren stuurden hen vanaf de 15e eeuw naar Engeland, Italië en Holland. Om contacten aan te knopen en westerse technieken te leren.

Het studeren in het verre buitenland ging letterlijk met handen en voeten. De meeste Russen waren doodsbang voor het ‘ketterse’ (want katholieke) Europa en kenden geen buitenlandse taal. Geen Engels, Nederlands en Latijn, de taal waarin nota bene les werd gegeven. De eerste brieven van Russische studenten, veelal telgen van beroemde aristocratische families, die uit die tijd bewaard zijn gebleven staan vol met ellende en verdriet over een ongelukkig leven in het buitenland.

Na voltooiing van hun studie volgde bij terugkomst in Rusland nog een vuurproef: de tsaar onderwierp de student hoogstpersoonlijk aan een examen. Zo ook de arme student V. Golovin, die in Nederland (in Zaandam en Rotterdam) en Italië de vakken aritmetica, navigatie en scheepsbouw had gestudeerd.

Tsaar Peter de Grote nam hem een mondeling examen af tijdens een bezoek aan een Russische werf. Golovin bleek tijdens zijn buitenlandse studietijd vrijwel niets te hebben geleerd. Wat heb jij daar dan gedaan, vroeg de boomlange tsaar Peter. De student antwoordde daar op: "Allergenadigste vorst, ik rookte tabak, dronk wijn, amuseerde mij, leerde de bas te bespelen en kwam zelden buiten." De tsaar gaf Golovin vanaf dat moment de bijnaam ‘prins Bas’ en benoemde de ‘Nederlandse’ alumnus tot generaal-majoor bij de Russische marine.

Deze en andere ervaringen van de eerste Russische studenten in het buitenland zijn te lezen in het amusante en boeiende boek In de beste der werelden - Russen in het westen van Emmanuel Waegemans. De Belgische hoogleraar in de Russische letterkunde beschrijft hierin de fascinatie van Russen voor het Westen in de zeventiende en achttiende eeuw.

Tegenwoordig komt de knoet er niet meer aan te pas en maken Russische studenten vrijwillig de stap naar het buitenland. Gedreven door carrière en dromen. ‘Schoolverlaters willen een mooi leven’, kopte de Russische versie van dagblad Metro afgelopen maand in chocoladeletters op de voorpagina.

Volgens de reacties op de sociale netwerken VKontakte en Facebook houdt een mooi leven van Russische studenten vooral in: een dure auto, de laatste tablet-computer, de meest trendy telefoon. ‘Ik ga studeren in New York en word daar de beste jurist’, vatte Darja haar droom samen.

Bij onze Pre-Departure Briefing deze maand spatte de ambitie er bij de Russische studenten van af. Er kwamen er bijna 100 studenten naar de seminars ter voorbereiding op hun studietijd in Nederland. "Over vijf jaar ben ik partner bij een internationaal juridisch adviesbedrijf," vertelde een Rus me die rechten gaat doen in Nederland.

"Ik besluit dan over investeringen in innovatieve mkb-bedrijven," zei een ander overtuigend. "Al mijn Russische vrienden gaan naar Londen, ik kies voor Amsterdam. Waarom? Ik kom uit een voorstad van Moskou en houd niet zo van drukke steden. De Nederlandse hoofdstad past beter bij me."

Eén Russin was het zekerst van haar zaak. Wat ze na haar studie in Nederland gaat doen, weet ze nog niet. Misschien in de wetenschap, misschien het bedrijfsleven. Een ding was voor haar 101 procent duidelijk. Met stralend blauwe ogen vertelde ze: "Over 5 jaar... ben ik... moeder! Dat lijkt mij de mooiste carrière die je maken kunt."

Charles Hoedt

Op Twitter: @CharlesHoedt