In Mexico is het academisch jaar altijd open

In Mexico zou dat direct vragen oproepen over de universitaire autonomie. “Dat bepalen we zelf wel” is één van de lijfspreuken van de Mexicanen. Men heeft een grondige hekel aan regeltjes en aan een hogere macht die voorschrijft wat men moet doen. Universiteiten, vooral wanneer ze door de overheid worden betaald, zijn autonoom en dat vind je terug in bijna al hun namen: Universidad Autónoma Nacional, Universidad Autónoma Metropolitana, etc.

Het hangt heel erg van individuele wetenschappers of vakgroepen af, of men in het onderzoek thema's aansnijdt waar de samenleving op zit te wachten. Sterker nog, de universitaire onderzoekers bepalen zelf waar de samenleving op zit te wachten. Niet andersom. 'Kritisch denken' staat bovenaan, gevolgd door thema's als 'participatie van de burger in maatschappelijke processen' of 'de Latijns-Amerikaanse manier van denken over …' en dan kan je vervolgens elk willekeurig onderwerp invullen. 

Zou je een analyse loslaten op universitaire onderzoeksprogramma's, dan eindig je beslist met een perfecte lijst van maatschappelijke pijnpunten. Want inderdaad, er is een schromelijk gebrek aan kritisch denken en aan maatschappelijke participatie. En ook worstelt men voortdurend met de eigen (Mexicaanse/Latijns-Amerikaanse) identiteit. De onderzoeksthema's geven zo een inkijkje in een samenleving die zich maar moeilijk kan ontworstelen aan haar koloniale verleden.

De onderzoekers zien het goed. Jammer alleen dat het daarna vaak blijft steken in ivoren-toren-denken. Men analyseert en problematiseert, maar komt zelden met oplossingen. “Oplossingen zijn er voor de politiek, daar maken wij onze handen niet aan vuil.” Op de privé-universiteiten ligt het ietsje anders. In de sociale wetenschappen kom je er dezelfde thema's tegen, maar is er ook oog voor (en afstemming op) de noden van het bedrijfsleven en meer eigentijdse manieren van denken en doen. Hier vind je thema's die je ook in Nederland tegenkomt als netwerkmanagement, lerende organisaties of maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Omdat er veel pluriformiteit is, is het moeilijk generaliseren. Instituten als het IPN (Instituto Politecnico Nacional) of het Colegio de México zijn publiek én richten zich nadrukkelijk op de vragen vanuit de samenleving en het bedrijfsleven. In de praktijk functioneren deze instituten als universiteiten. Ze doen onderzoek en je kunt er master-opleidingen volgen van heel goede kwaliteit.

Wat in Mexico vooral ontbreekt is uniformiteit. Dat vind je ook terug in zaken als salarissen en vakanties. Er zijn aanzienlijke salarisverschillen tussen universiteiten en vakantieperiodes lopen maar zelden parallel. Veel universiteiten hebben een paar weken vakantie in juli terwijl de colleges in augustus weer beginnen. Niks geen maanden vrij. De UAM in Mexico-Stad wijkt sinds jaar en dag van deze regel af en houdt vakantie in augustus. Een maand lang. De vakbond heeft dat ooit zo bedongen en houdt vast aan dit ‘recht’. Wij zijn autonoom! Als gevolg is het academisch jaar in Mexico altijd wel ergens open.