Mexicanen moeten massaal in therapie

Dit jaar, 2010, vieren de Mexicanen hun 200 jaar onafhankelijkheid. De mensen kijken terug en vragen zich af wat er zoal gebeurd is de afgelopen eeuwen. En een enkeling vraagt wat de toekomst in petto heeft. Volgens Yépez is het een enkeling want de Mexicanen wentelen zich vooral in het verleden. Ze houden angstvallig vast aan een zelfbeeld dat teruggaat tot de tijd van de Mexicaanse Revolutie. Het is een romantisch beeld van de revolutionaire held Pancho Villa, de stereotype Mexicaan met de sombrero en de grote snor, die rijdend op zijn paard met een groepje vrienden ten strijde trok tegen de overheersing van het land door buitenlandse bedrijven en binnenlandse elites. Het is de verheerlijking van het platteland, van de typische Mexicaanse macho, het ongepolijste leven en het gerechtvaardigde geweld.

Daarmee houdt de Mexicaan volgens Yépez ook alle verandering tegen en dat is tragisch omdat er zoveel niet functioneert in Mexico. Er zijn zoveel tegenstellingen en conflicten en er is zoveel armoede en geweld, alles is volgens hem even moeilijk en gecompliceerd: de economie, de dagelijkse relaties, het psychische leven, het openbare leven. . .  En dan komt Yepéz tot de kern van zijn betoog. De houdbaarheidsdatum van de Mexicaanse identiteit is allang verlopen, de identiteit is verworden tot een lege huls. Mexico is een tijdbom die zou moeten ontploffen maar dat doet hij niet. De Mexicanen zetten de hakken in het zand en doen er alles aan om het zo veel mogelijk bij het oude te laten. Daarom is het credo van de Mexicaan allang niet meer “leven”, maar “overleven”: volhouden, doorgaan, vooral niets veranderen. De ongelofelijke prestatie van het Mexicaan zijn ligt in de volharding, in de weerstand tegen verandering en daarmee in de acceptatie van alles wat niet goed gaat.

Waarom wil de Mexicaan niet veranderen? Het is in de eerste plaats angst. Zonder die vergelijking met zoveel woorden te maken stelt Yépez de Mexicaan voor als een drugs- of alcoholverslaafde. Een verslaafde die eigenlijk wel weet dat het slecht met hem gaat en dat hij moet stoppen met drinken, snuiven of spuiten. Maar zodra de verslaafde alleen al dénkt aan stoppen bekruipt hem een enorme angst, en neemt hij gauw nog een glas, een lijntje of wat dan ook. Yépez maakt een onderscheid tussen lijden en pijn. Lijden, zo stelt hij, is een langdurige staat van ongenoegen die erg onprettig is maar verdraagbaar. Pijn is accuut en niet lang verdraagbaar. De Mexicaan kiest voor lijden omdat hij bang is van pijn. En daarom moet hij in psychotherapie.

In de tweede plaats hangt de Mexicaan aan dat verouderde romantische beeld omdat hij geen alternatieve beelden kent. Dus pleit Yépez voor de ontwikkeling van alternatieven en hier toont hij zich een echte filosoof. In navolging van Nietsche raadt hij de Mexicaan aan om het verleden zoveel mogelijk te vergeten. Het verleden, niet de geschiedenis. Waarmee hij wil zeggen dat de enorme aandacht voor de Mexicaanse Revolutie het zicht ontneemt op een bredere visie waarmee de Mexicaan zichzelf in een ander perspectief kan zien. Me dunkt, dat is wetenschap die de mens een spiegel voorhoudt. Het is dus niet alles kommer en kwel in Mexico.

Hans Dieleman