Stakingen aan Mexicaanse universiteiten

De onderhandelingen gaan bijna altijd door tot 31 januari in de avond. Tot het laatst toe blijft het spannend. In mijn eerste jaar op de UAM, in 2006, zag ik mijn collega's op 31 januari hun auto´s volladen met hun plantjes, boeken, rapporten, enzovoort. En zij die in een laboratorium werkten waren druk in de weer om hun experimenten veilig te stellen. “Is dat niet wat overdreven?”, vroeg ik mijn collega´s. “Nee, nee”, was het antwoord, “de universiteit gaat echt helemaal dicht en je komt er met geen mogelijkheid meer in”. De laatste staking in 2002 duurde zes weken.

Er gebeurde niks toen op 1 februari 2006. Een jaar later speelde precies hetzelfde tafereel zich af, en weer gebeurde er niks. Ik had wel lol in die Mexicanen die in mijn ogen bang waren van hun zelfverzonnen stakingsfantasieën. Maar ik had ongelijk. 1 februari 2008 was het zover. De langste staking in de geschiedenis van de UAM diende zich aan: twee volle maanden lag alles plat.

Ik werkte op dat moment aan het project “een duurzame UAM” met de secretaris van de universiteit, de hoofdpersoon in de onderhandelingen met de vakbond. Op 31 januari vroeg ik haar nog of het tot een staking zou komen. “Nee hoor”, was haar antwoord, “we zijn er bijna uit”. Een collega van me zag het anders. “Het gaat er helemaal niet om of ze er bijna uit zijn”, was haar analyse. “De vakbond heeft net een nieuwe voorzitter en die wil zich zonder twijfel manifesteren. Bovendien is er geld in de stakingskas dus mijn voorspelling is: staking”. Mijn collega had gelijk; in Mexico gaat het niet om rationaliteit, wat daar telt is macht en geld.

En theater. De vakbondseisen zijn zonder uitzondering totaal irrationeel en theatraal. In 2008 vroeg de vakbond van de UAM een loonsverhoging van maar liefst 49 procent. Dit jaar is de eis een zeer bescheiden (!) 20 procent, en weer duren de onderhandelingen tot de laatste dag. Ook de andere universiteiten hier zijn nog volop in onderhandeling, zoals het Colegio de Posgraduados (de Postgraduate School van Mexico-Stad) dat in 2009 nog een staking van drie maanden meemaakte.

Bij de nationale universiteit de UNAM is de herinnering aan de laatste staking ook nog steeds heel levendig. Die begon eind april 1999 en kwam in februari 2000 pas ten einde. Negen maanden staking en een heel academisch jaar naar de knoppen. Maar sindsdien is het er rustig. En dat blijft in ieder geval zo tot 1 februari 2012, want de UNAM is er sinds vrijdag uit: 3,9 procent loonsverhoging voor het komend jaar.

Hans Dieleman