BRIC-bureaucraten

In India is het de grote droom onder 15- tot 25-jarigen. Van hen zegt 25 procent vast en zeker een baan bij de overheid te willen, aldus een onlangs verschenen rapport Generation Y around the world. Onderzoeksbureau Insites Consulting ondervroeg ruim vierduizend jongeren in zestien landen naar hun toekomstplannen, werk en privéleven.

Ik chatte met een zakenvriend in Delhi en hij bevestigde me dat het klopt. ‘Het gaat eerder richting de 50 procent. Zeker bij de middenklasse. De redenen: stabiliteit van inkomen, goed pensioen en status. Ook verrijking is mogelijk in dit beroep...’

In China is het ambt van ‘niet-mee-denkend-voorwerp’ (zoals een vriend bij een Nederlands ministerie zijn collega’s soms noemt) zelfs sexy. Chinese vrouwen willen het liefste een ambtenaar aan de haak slaan om mee trouwen, aldus Zhenai; met 20 miljoen leden het grootste Chinese online dating-bureau. Beter een bureaucraat in bed dan een directeur uit de financiële sector.

Even mailen naar Peking en ja: de directeur van het nieuwe kantoor van Tilburg University in China bevestigt het beeld. ‘Chinezen willen graag ambtenaar worden vanwege de zogeheten iron rice bowl: een levenslange baan met maatschappelijk aanzien en goede sociale voorzieningen.’ Het salaris is niet zo hoog, maar ambtenaren krijgen bij feestdagen coupons voor olie, boeken en theatertickets.

Ook in Rusland staat de overheid met stip in de top van populairste werkgevers. Wel 19 procent vindt de ministeries van het Kremlin de beste sector en wil daar na de studie carrière maken. Het beroep van ambtenaar staat bij het laatste arbeidsmarktonderzoek op nummer 1, nog voor designer, fotograaf en psycholoog. aldus het Russische recruitment-bureau HeadHunter in Moskou.

Het laatste decennium onder de presidenten Poetin en Medvedev is het ambtenarenapparaat met 40 procent gegroeid. Daarvoor, in de jaren ‘90, wilde geen enkele jonge Rus bij de overheid aan de slag. De staat was zo arm als een kerkrat en had geen roebel om de salarissen op tijd te betalen.

Doet een Russische ambtenaar dan zulk prestigieus werk? Nee. Verdient het zo goed? Nee, althans niet officieel. Het ambtenarenvak is populair vanwege de vele mogelijkheden om via corrupte praktijken geld te verdienen. Wie dit beweert? Niemand minder dan de vertrekkende president Medvedev, open en bloot via de staatsmedia. Dit vak zou helemaal niet zo populair moeten zijn, vindt hij. Hij grapte zelfs dat je corrupte ambtenaren zou moeten executeren.

Overigens is mijn indruk dat studenten die naar het buitenland willen voornamelijk het bedrijfsleven in willen. Maar wie is in Rusland eigenaar of grootaandeelhouder in de grootste ondernemingen? Juist: de staat. Wie een netwerk opbouwt met ambtenaren kan makkelijker terecht bij giganten als Gazprom of de Sperbank. Slechts 2 procent van de Russische jongeren zegt te willen werken voor Google, Apple; voor Coca-Cola is dat zelfs maar 1 procent.

Omdat grote Russische nationals niet zo lang geleden (communistische) staatsbedrijven waren, worden ze ook nog gerund als ministeries. Er werken veel ambtenaren, al is er langzaam verandering. Een Russische NL-alumnus is directeur geworden bij een van de grootste telecombedrijven. Erg moeilijk, vertelde hij me ‘s avonds in de kroeg, om bij een staatskolos mijn in Nederland geleerde management skills toe te passen. ‘Ik moet er elke dag voor vechten.’ Wat het moeilijkste is? Door de interne bureaucratie vergeten ze vaak om wie het draait: de klant. ‘Dat probeer ik te veranderen.’

In Nederland heb ik nog nooit een jongere spontaan horen roepen: ‘Ik wil ambtenaar worden!’ Hooguit spraken enkele van mijn medestudenten wel eens de wens uit om toe te treden tot ‘het klasje’ van Buitenlandse Zaken, de kweekvijver voor diplomatiek talent. Al gaat dat misschien ook in Nederland veranderen met acties om het overheidsimago te verbeteren. Er bestaat al een online social network I Ambtenaar  -naar voorbeeld van I Amsterdam - van positief kritische ambtenaren.

Als studenten tapten we vooral moppen over ambtenaren. Mijn favoriete grap in een nieuw jasje: Agnes Jongerius van de FNV gaat praten met Henk Kamp, de minister van Sociale Zaken. Het CAO-overleg zit weer eens muurvast. ‘Onze ambtenaren’, zo begint Jongerius, ‘willen naar inzet gehonoreerd worden.’ Waarop Kamp droog antwoordt: ‘Dat is jammer, maar we kunnen niet lager dan het minimumloon.’

Charles Hoedt

 PS: In Nederland wil 11% van de Y-generatie jongeren ontzettend graag aan de slag bij de overheid.