Internationale koekenbakkers

Met het ontslag van de Moskouse burgemeester Joeri Loezjkov is een belangrijke tegenstander verdwenen van Ruslands internationalisering op hogeronderwijsgebied. De burgervader liet afgelopen jaren luid en duidelijk zijn afkeuring horen over het Bologna-proces.

Zijn protest verstomde niet toen het parlement – gedomineerd door zijn eigen partij (en die van de regeringsleiders Medvedev en Poetin) – de wetgeving voor bachelors en masters aannam. Nee, die rare Europese nieuwerwetsigheden waren niet welkom op de universiteiten van zijn hoofdstad.

Vooral bachelors moesten het ontgelden. Oppervlakkige koekenbakkers waren dat. ‘Die hebben we hier niet nodig. Wat is een bachelor nou helemaal?!’, zo maakte hij de voorstanders van het bama-systeem op menig onderwijsforum belachelijk. Loezjkov wilde het liefste niets veranderen aan het oude universitaire Specialisten-systeem uit de Sovjet-Unie wat je minstens 5 jaar laat studeren voor een diploma. In tegenstelling tot de vier jaar die hier staat voor een BA-titel.

Toch gaat ook het hoger onderwijs in Rusland komende jaren verder internationaliseren. Met kleine stapjes, maar toch. Er wordt zelfs - ook in Moskou - geëxperimenteerd met bachelors op (nieuwe) hogeronderwijsinstellingen. En er komt een nieuwe structuur voor universiteiten.

Wat Russische instellingen komende jaren heel graag willen is een Double Degree programma opzetten met een Europese partner. Het is de wens van maar liefst 85 procent van alle Russische universiteiten. Dit bleek tijdens een rondetafeloverleg van de Europese Unie en Russische instellingen op de het Russische ministerie van Onderwijs, waar ik afgelopen oktober bij aanwezig was.

De conferentiezaal van het ministerie zat bomvol met zeker negentig vertegenwoordigers van universiteiten. Wie geen stoel had moest het seminar volgen op de televisies in de hal. Tussen de tafels met oploskoffie en Russische chocoladekoekjes voor de pauze. Zo druk was het.

De Europese Commissie in Moskou heeft dit jaar in kaart gebracht welke Russische universiteiten een PDD (Russische afkorting voor Double Degree) hebben met een Europese instelling, wat de moeilijkheden zijn en waar de kansen liggen.

Het blijkt dat 79 Russische instellingen samen 246 PDD’s hebben. Frankrijk (38 procent!) en Duitsland (22 procent) zijn de grootste partners van Rusland. De PDD programma’s – 20 procent bachelors, 65 procent masters - zorgen voor meer mobiliteit van Russische bollebozen naar Europa: bijna 7.000 Russen deden hier vorig jaar een PDD. Nederland, hoewel een van de grootste onder de kleintjes, komt er met acht PDD’s (circa 3 procent) bekaaid van af.

Tijdens het EU-overleg konden de instellingen het Russische ministerie en de EU ook over hun ervaringen met double degrees vertellen. Het leidde tot een regenval aan klachten over gebrekkige wetgeving, onduidelijke fiscale regels en vooral veel bureaucratie. Dit tot grote schrik van de Russische beleidsmakers, die zich door alle kritiek zichtbaar ongemakkelijk voelden.

Ik vond het een prachtige discussie om te zien. Een oproep tot ‘dialoog’ om de discussie enigszins in de hand te houden hielp niet. Een verzoek om klachten later – zonder alle buitenlandse en Russische gasten aan de ronde tafel - te bespreken evenmin. Je zag de hoogste vertegenwoordiger van het Russische ministerie kijken: begrijpen die internationaliseerders nou niet dat ik hier geen zin in heb? Wat een koekenbakkers!

Ze haalde even uit: ‘Als u ons ministerie wilt lynchen doe dit dan niet op kosten van de Europese Unie’. Pas toen werd het rustiger. Maar na afloop ging de discussie buiten, toen ik naar het Kremlin wandelde, gewoon door.

Charles Hoedt