Online: sociale media bestonden al onder Stalin

Rusland is niet voor niets het land van de social media. Nergens op onze aardbol wordt zoveel online genetwerkt en informatie geruild als in Rusland. Russen spenderen hieraan gemiddeld twee keer zoveel tijd als inwoners van andere landen. ‘Social networking is een obsessie voor Rusland’, riep een online onderzoeksbureau onlangs uit van verbazing.

Is dat zo bijzonder? Welnee. De cultuur van Rusland weerspiegelt zich gewoon online. Tijdens het communisme was de plek waar het gebeurde: de keukentafel. Hier vertelden mensen aan elkaar - soms op fluistertoon -  hoe de samenleving echt in elkaar stak, wat ze van de politiek vonden en waar er morgen in de stad verse groenten te koop waren. Nieuwtjes of verboden literatur gingen zo per tamtam van keukentafel naar keukentafel.

Je moest wel uitkijken dat er in het gezelschap in de keuken geen stiekeme, onbetrouwbare buurman bij zat die de gesprekken doorklepte aan de KGB. Als hij zag dat je per ongeluk een gerookte vis op dagblad Pravda (De Waarheid) legde, en de voorpagina met een foto van Stalin hierdoor werd besmeurd, kon je tien jaar Siberisch strafkamp krijgen.

Mijn Russische jurist kwam ook in de keuken langs toen ik een paar jaar geleden een uitgeverij aan het oprichten was. Bij een biertje en een bord pasta legde hij uit hoe de media-wetgeving in elkaar stak en wat de gevarenzones waren voor buitenlanders in Rusland.

Het was pure gewoonte van de man, want ‘de keukentafel’ was toen al vervangen door het uitgebreide circuits van cafés, koffiehuizen en restaurants. Maandagavond of vrijdagavond maakt hier niks uit; de tenten zitten vol. Russen houden van persoonlijk contact. Voor jongeren geldt online: 97 procent van alle Russische studenten ouder dan 12 jaar is actief op het web.

In tegenstelling tot China is het Russische internet vrij voor discussie. Online wordt er hier heel wat afgekletst, doorgelinkt en gelachen. De regerende politieke partij Verenigd Rusland van premier Vladimir Poetin besloot onder de bevolking te peilen of de tijd rijp is om Lenin te herbegraven en of het lichaam uit het Mausoleum op het Rode Plein kan worden verwijderd. Op het officiële www.goodbyelenin.ru hebben ruim 325.000 Russen hun stem uitgebracht (67 procent voor).

Direct kloonden critici de site http://putingoodbye.ru in de lucht met de vraag: Moet Poetin uit het Kremlin worden verwijderd? (324.000 stemmen, 64 procent voor).

Het bijzondere van de Russsische social media is dat westerse concurrenten er moeilijk vat op kunnen krijgen. Vkontakte, ooit begonnen als studentenplatform, is hier marktleider en laat Facebook ruim achter zich. Zelfs de kruidenier bij mij om de hoek die voornamelijk drank en sigaretten verkoopt heeft een Vkontakte pagina met honderden fans.

Bij de zoekmachines is Yandex als populairste website van Rusland de onbetwiste nummer één (64 procent marktaandeel). Google gaat de strijd aan, maar verliest toch terrein.

Regelmatig praat ik met Russische internetexperts in restaurants of aan de keukentafel. We hebben dan leuke discussies over de nieuwste trends (Android apps voor de mobiele telefoon, online video ads en games) en wat effectief kan zijn in de marketing (‘ik verkoop niets extra’s via banners en ad words’).

Steeds meer hoor ik in de gesprekken terugkeren: ‘Het aanbod van websites is te groot. Mensen zijn er moe van. Ik wil dagelijks maximaal vijf websites bezoeken waar ik alles wat voor mij van belang is kan vinden.’

Yandex had dit al lang door. De naam van de Russische zoekmachine, begonnen in 1997, betekent namelijk: Yet Another Index.

Charles Hoedt