Russische spierballen in Azië

Afgelopen september reisde ik met de trein van Moskou naar Vladivostok. Van Europees Rusland naar het Russische Verre Oosten, ruim 9.000 kilometer per spoor. Reizend door Siberië besefte ik opeens weer hoe immens groot het land is - en hoe weinig we weten van wat zich buiten Moskou afspeelt.

Veel Nederlanders vinden Tilburg-Den Haag vaak al een heel eind. Of Amsterdam-Groningen. Ik ontmoette in de Transsiberië Express de gepensioneerde spoorwegbeambte Nelli uit Tjsita, een zilvermijnstadje met 320.000 inwoners boven de Mongools-Chinese grens.

Nelli doet er met de trein vier dagen over om bij haar dochter op bezoek te gaan. Vier dagen! Dan zeg je niet snel meer dat het van Maastricht naar Leeuwarden ver tuffen is.

Ik zag onderweg enkele mooie initiatieven. Zo logeerde ik in Noord-Siberië bij een familie, die haar grijze flat had omgetoverd in een gezellig bed & breakfast. Dochter studeert toerisme in Irkoetsk - het (beetje vervallen) Parijs van Siberië - en kan zo haar opgedane kennis meteen in praktijk brengen. Moeder heeft een locale cursus hotelmanagement gevolgd, wat door de gemeente verplicht was; anders kreeg ze haar vergunningen niet rond. Zijn alle slaapkamers van de flat bezet door gasten? Dan slaapt de familie in de huiskamer op de grond.

De lieve Britse korthaar-kat van het B&B sproeide bij ons in bed, maar Loedmilla maakt dat goed door als ontbijt heerlijk blini’s te bakken, Russische pannenkoeken. Zoveel als we wilden! We waren haar eerste Nederlandse gasten ooit, na een stoet van Duitsers, Fransen en Chinezen.

Op een strandje bij het Baikalmeer stuitte ik op een enorme berg groene watermeloenen. Beginnend zakenman Lev biedt deze als dorstlesser te koop aan in de gloeiend hete Siberische zomerzon. Honderd meter verderop stond zijn tweede Russische bizness , pal aan zee, in de zon te stralen: een houten pipo-de-clown-woonwagen met daar in een heuse banja gebouwd, een Russische sauna.

In de kar was een kachel gemonteerd waar in houtblokken lagen te branden. Er zat een deur aan de achterkant van de woonwagen vanwaar je uit de stomende sauna zo het ijskoude Baikalwater in kon springen. ‘Tot hoe laat ik hier zit op het strand? Tot wanneer er klanten zijn. Je kunt met altijd bellen. Wil je geen watermeloen?’

Toen onze Transsib na negen dagen treinen aan kwam in Vladivostok zag ik het grootste prestigeproject van de Russische overheid in het Verre Oosten aan de horizon verschijnen: de bouw van een nieuwe universiteit op Roeski Eiland, een natuurrijke marinebasis in de Japanse Zee, voor de kust van Vladivostok.

Binnen een jaar moet op dit eiland het nieuwe onderkomen staan van de Federale Universiteit van het Verre Oosten (FEFU). In 2019, zo is het doel, moet de instelling behoren tot de 300 beste onderwijsinstellingen ter wereld.

Er wordt ruim 20 miljard dollar in Roeski Eiland gestoken. Twintig miljard! Het eiland krijgt verbinding met het vaste land via een 3,1 kilometer lange hangbrug, de langste ter wereld. De campus voor studenten en wetenschappers moet de beste van Rusland worden. Van de 40.000 studenten moet straks een kwart uit het buitenland komen, voornamelijk uit het naburige China, Japan, Korea en ook Indonesië. FEFU gaat samenwerken met Skolkovo, het andere prestigieuze innovatieproject in Moskou, 9000 kilometer verderop.

Voor de studenten met de colleges beginnen, is de universitaire nieuwbouw in september 2012 allereerst de locatie voor de APEC-conferentie. Alle 21 staatshoofden van de Asia-Pacific Economic Cooperation, inclusief de Amerikaanse president, zullen hier verblijven. Vandaar ook dat Medvedev en Poetin regelmatig een kijkje komen nemen in Vladivostok - de naam van de stad betekent ‘Heerser over het Oosten’ – om de bouwplannen te controleren. De hele stad, inclusief de 40 kilometer lange weg naar het vliegveld, ligt op de schop.

Wanneer ik met de pont van Vladivostok over de Japanse Zee naar Roeski Eiland vaar en foto’s neem van de koeien die in een baai van het eiland badderen, merk ik dat niet iedereen gecharmeerd is van de grootse bouwplannen. ‘Bent u van de pers,’ vraagt een Russin me. ‘Kunt u schrijven dat momenteel flora en fauna van het eiland worden vernietigd? Dit jaar groeien er haast geen paddenstoelen. De stilte krijgen we hier niet meer terug.‘