"Eindhoven lichtend voorbeeld voor Amsterdamse kenniseconomie"

Amsterdam lijdt volgens de OESO aan de zogenaamde ‘Dutch paradox’: er wordt voortreffelijk onderzoek gedaan, maar het leidt niet of nauwelijks tot nieuwe producten , diensten of technologieën waarmee geld verdiend kan worden. Er is geen breed gedeelde visie op de rol van het hoger onderwijs in het regionale innovatiesysteem en er is geen lange-termijn strategie. En daardoor laat de regio kansen liggen. Die zijn er zeker, want Amsterdam beschikt over een hoogwaardige kennisinfrastructuur en een sterke economische basis. 

De universiteiten staan met hun rug naar de stad
Universiteiten zijn bezig met het creëren van ‘focus en massa’ door bestaande onderzoeksgroepen die goed scoren verder te versterken, zonder te kijken naar de (kennis)vraag op de markt, of mogelijkheden tot synergie met het regionale bedrijfsleven. De OESO-onderzoekers adviseren terecht om een betere afstemming te zoeken tussen de economische kracht van Amsterdam – die ligt vooral in de creatieve industrie en de zakelijke dienstverlening – en de speerpunten van de universiteiten en hogescholen.

De universiteiten doen wel hun best om kennis te commercialiseren: ze hebben bureaus voor kennistransfer opgezet, en creëren steeds meer mogelijkheden voor spin-off bedrijven. Maar het is nog te weinig, te kleinschalig en onvoldoende professioneel.  De hogescholen komen er iets beter vanaf: ze zijn sterker verbonden met de regio. De instelling van lectoraten wordt toegejuicht, maar het is nog te vroeg om conclusies te trekken. De commissie waarschuwt wel alvast dat hogescholen zich ook in hun onderzoek vooral moeten richten op praktijkgericht onderzoek. Ze moeten de verleiding tot ‘academic drift’ weerstaan. 

Het rapport ontbeert echter een diepgaande analyse over de veranderende rol van kennisinstellingen. In de huidige kenniseconomie spelen zij een cruciale rol, maar tegelijk zijn ze het monopolie op kennisontwikkeling kwijt. Het bedrijfsleven is een belangrijke kennisleverancier geworden, want alleen met voortdurende innovatie valt nog geld te verdienen. Dat betekent dat het lineaire model van kennisoverdracht – eenrichtingsverkeer van kennis van universiteit naar bedrijfsleven – niet meer werkt.

Ook voor de onderwijsmarkt heeft de kenniseconomie grote gevolgen: Er is de afgelopen decennia een enorme private scholings- en trainingsindustrie ontstaan, die inspeelt op de behoefte van het bedrijfsleven en (semi)publieke sector om kennis te delen en mensen voortdurend bij te scholen. Wat betekent dat voor hogescholen en universiteiten? 

Internationalisering
Ook op het gebied van internationalisering is de OESO-commissie weinig lovend over de hoofdstedelijke kennisinstellingen. Letterlijk spreekt de commissie van ‘a relative failure of higher education institutes to amplify their internationalisation strategy’. Ten eerste komen er relatief weinig buitenlandse studenten naar Amsterdam. De stad die zich zo graag afficheert als internationale stad, staat blijkbaar niet prominent op de kaart als plek om te komen studeren. En buitenlandse studenten zijn belangrijk voor een stad: ze brengen nieuwe impulsen en netwerken mee, en het zijn potentiële hoogopgeleide immigranten. Er is geen gecoördineerd beleid om Amsterdam op de kaart te zetten als internationale studentenstad. Dat is een gemiste kans, zeker gezien de hoeveelheid Engelstalige programma’s en aantrekkelijkheid van Amsterdam als stad.

De UvA en de VU zijn nogal geschrokken en hebben direct 2,5 miljoen euro vrijgemaakt om beurzen (a raison de 20,000 Euro per student) te kunnen geven aan talentvolle Chinezen en Indiërs. Maar dat is wat al te gemakkelijk. De echte  uitdaging is natuurlijk om zo goed te zijn dat buitenlandse studenten diep in de buidel willen tasten, of fondsen bij elkaar harken, om in Amsterdam te komen studeren!

Het Amsterdamse ad-hoc model voldoet niet meer. Om echt een topstad te worden is leiderschap nodig, en nieuwe sterke instituties die lijnen uitzetten, partijen duurzaam aan elkaar binden, en zorg dragen voor concrete acties. Eindhoven kan als lichtend voorbeeld dienen: daar hebben ze Brainport Development opgericht, een ontwikkelingsmaatschappij nieuwe stijl. Brainport richt zich op het versterken van de kenniseconomie van de regio in brede zin: het faciliteren van clusters, afstemmen van onderzoek en bedrijfsleven, maar ook city marketing, ontwikkeling van specifieke bedrijfsterreinen voor de kennisindustrie, en kennistransfer richting het MKB. De organisatie is sterk bemand, en wordt gedragen door alle kennispartners in de regio.

Een tip voor het nieuwe college van burgemeester en wethouders in Amsterdam: ga eens in Eindhoven kijken!

Willem van Winden
Lector Amsterdamse Kenniseconomie aan de Hogeschool van Amsterdam