"Kabinet ontwijkt echte keuzes"

Vorige week publiceerde het kabinet een brief waarin het letterlijk zegt het rapport Veerman te omarmen. Niet ‘of’ het rapport wordt uitgevoerd, maar ‘hoe’. Dat wordt de vraag. Maar daarmee ligt ook meteen weer het hele probleem op tafel. Cees Veerman zei blij te zijn dat het kabinet verder gaat op zijn route. Maar  gaf ook helder aan dat het toekomstbestendig maken van het hoger onderwijs binnen de financiële taakstelling van dit kabinet niet gaat lukken.

De discussie blijft gedomineerd worden door de vraag hoeveel geld studenten, universiteiten en hogescholen moeten bijdragen aan het op orde krijgen van de overheidsfinanciën. Het kabinet is op zoek naar bezuinigingen die ze in de komende vier jaar kan inboeken. Dat is een korte termijnperspectief. Daarin gaat de strekking van het rapport Veerman  kopje onder. De elementen uit dit rapport die niet veel kosten worden vooral omarmd, de echte keuzes worden ontweken.

Zo’n echte keuze is het verhogen van het aantal studenten in de masterfase van universitair onderwijs. Wij leiden volgens Veerman een beperkt aantal mensen op masterniveau op (13 procent van de studenten). Daarmee blijven we onder internationale gemiddelden. Willen we stijgen op internationale lijstjes dan zullen we dit aantal moeten verhogen. De maatregel om de masterbeurs af te schaffen werkt hierbij contraproductief. Dit is zo’n echte keuze die ontweken wordt.

Gebrekkige kenniscirculatie
Nog een voorbeeld. Het is duidelijk dat er in het Nederlandse hbo dringend iets moet gebeuren aan de kwaliteit van opleidingen. Het is niet voor niets dat er hier veel uitval is bij ‘havisten’ en veel studentenontevredenheid. Het is goed dat het kabinet hier oog voor heeft, maar de oplossing wordt helemaal bij de instellingen zelf gelegd.
Kwaliteit in het hbo heeft echter te maken met het niveau van de docenten (rond de helft heeft een mastergraad), met gebrekkige kenniscirculatie en te weinig contacturen. Het oplossen van deze knelpunten vraagt investeringen in de opleiding van docenten (inclusief promotietrajecten) en intensivering van het curriculum. Die investeringen kunnen hogescholen nu niet doen. Van een bekostigde hbo-master, die een enorme impuls kan geven aan het niveau en kwaliteit van de gehele opleiding, is voorlopig nog geen sprake.

Het kabinet spreekt hier een taal die wel duidelijk maakt dat bekostiging niet noodzakelijkerwijs door de overheid zal plaatsvinden. Waarschijnlijk wordt gekeken naar het bedrijfsleven in economische ‘topgebieden’ om zo’n master  mee te financieren. Dat betekent dat praktijkgerichte masters op het gebied van gezondheidszorg, onderwijs en sociale domeinen achterop zullen blijven.

Ontdubbelen
De commissie Veerman heeft veel aanknopingspunten gegeven voor verdere kwaliteitsverbetering. De notie van differentiatie is er een van. Er zou in Nederland veel te winnen zijn als we hier sterker op inzetten. Daar ligt ook een bezuinigingsmogelijkheid. Niet alle hogescholen  hoeven hetzelfde te doen en aan te bieden. Dat geldt ook voor universiteiten. Er kan mijns inziens nog wel wat ‘ontdubbeld’ worden. Maar het zou ook goed zijn als hogescholen en universiteiten een eigen kennisprofiel gaan benadrukken. Wat voor soort opleiding, welk type van professionaliteit, wat voor kennis bieden instellingen voor hoger onderwijs aan? Om dit te laten slagen zal het nodig zijn de bekostiging per student los te laten. Dat heeft een sterke druk gegeven om zoveel mogelijk studenten te laten instromen en alles aan te bieden dat bij die studenten in de smaak zal vallen. Gelukkig wordt dat onderkend en worden er nieuwe wegen ingeslagen.

Dit neemt niet weg dat de hoofdstrekking van het rapport-Veerman onbeantwoord blijft. Nederland zakte al weg op de internationale lijstjes. Investeringen zijn nodig en wat we krijgen zijn ‘ombuigingen’. Dit soort kortingen zijn niet de beloofde kwaliteitsimpulsen waar Nederland op zit te wachten.

Prof.dr. Roel Kuiper is lid van de Eerste Kamer voor de ChristenUnie en
bijzonder hoogleraar Christelijke Filosofie aan de Erasmus Universiteit te Rotterdam.