'NFP-student is meer dan een Facebook-silhouet'

Bezuinigen raakt sectoren, het raakt mensen. Dat het soms nodig is, staat buiten kijf. Dat het nu nodig is, daar is ook iedereen het over eens. Als er dan toch bezuinigd wordt, is altijd de vraag: hoeveel en waarop? De keuzes zijn politiek gemotiveerd, en zo hoort het in een democratie, zelfs als het niet jouw keuzes zijn.
Zoals bekend is ook ontwikkelingssamenwerking de klos. Als het aan de PVV had gelegen was het budget tot nul teruggebracht. Want Afrika is, in de woorden van de PVV-woordvoerder in de Tweede Kamer, ‘een continent dat nou eenmaal niet kan meekomen in de vaart der volkeren’. Het beurzenprogramma NFP wordt ook getroffen. Beurzen horen traditioneel bij het laaghangend fruit.

Grijsblauw silhouet
Het is jammer dat er altijd in termen van beurzen wordt gesproken en nooit in termen van studenten. Alsof het allemaal Facebook-vrienden zijn die nog geen foto hebben geplaatst, met allemaal hetzelfde grijsblauwe silhouet. Veel instellingen die hoger onderwijs aanbieden houden echter een uitgebreid alumninetwerk bij. Je ziet dan welke carrièresprongen mensen maken vanwege hun studie.
Loop een ministerie binnen in Afrika en je wordt zoveel professioneler ontvangen dan twintig, dertig jaar geleden. Ga naar een universiteit en zie daar die docent uitblinken met de analytische en didactische kwaliteiten die hij of zij zich hier heeft eigen gemaakt.

Eén van mijn voormalige promovendi is thans minister van Landbouw in Burkina Faso. Ik wees de Nederlandse ambassade hierop en suggereerde dit gegeven te benutten. Tel uit je winst: een hooggeplaatst iemand met een in Nederland behaalde PhD, een voorbeeld van een geslaagde investering in hoger onderwijs, een opinieleider uit Afrika zelf, en wie weet zou het bedrijfsleven er ook wat aan kunnen hebben. Maar er werd niks mee gedaan.

Brede steun
Ik benijd de staatssecretaris niet. Als lid van de regering draagt hij verantwoordelijkheid voor de zeer forse bezuiniging op ontwikkelingssamenwerking, maar hij bevindt zich ook in een vreemde spagaat. Vanuit Financiën krijgt hij zijn targets mee, maar door de afkeer van de PVV voor het onderwerp moet hij zijn meerderheden halen bij de oppositie. Die is tot nog toe coulant geweest. Of dat zo blijft bij de behandeling van de begroting voor 2012 is nog maar de vraag.

Ben ik tevreden met de uitvoering van de motie? Nee, want het blijft een hele zware korting. Aan de andere kant: om regeringspartijen mee te krijgen met zo’n motie is de woordkeus belangrijk. Een bedrag in de motie noemen is dan kansloos en zou een (toen nog) minimale meerderheid hebben opgeleverd. Een beroep doen op ‘terughoudend zijn met kortingen’ is wel acceptabel, maar uiteraard minder verplichtend.

Brede steun was voor mij essentieel en heeft in een sterk door kennis-van-zaken gedreven Eerste Kamer ook meer statuur. Het gevolg is dat toch meer NFP-beurzen kunnen worden verstrekt en NICHE-projecten kunnen worden opgezet dan aanvankelijk gevreesd. Met name de laatste slaan de o zo belangrijke brug tussen academische kennis en de dagelijkse praktijk in landen met vooralsnog gemankeerde instituties.

Eric Smaling,
SP Eerste Kamer
Directeur Development Policy & Practice, KIT
hoogleraar Duurzame landbouw, Universiteit Twente/ITC