Sic transit gloria mundi

De uitspraak van de rechter zal ontegenzeggelijk leiden tot een daling van het aantal promovendi en dit staat toch echt haaks op het voornemen van deze minister om het aantal wetenschappers in Nederland te vergroten. Het kabinet faalt jammerlijk in dit streven: met onze uitgaven voor onderzoek bungelen wij in Europa inmiddels onderaan. Het is niet moeilijk te voorspellen wat er gebeurt met landen die structureel minder uitgeven aan onderzoek en (hoger) onderwijs: er zal een braindrain ontstaan naar landen waar hoogwaardige banen nog wel beschikbaar zijn. Ook worden wij minder aantrekkelijk voor getalenteerde buitenlandse studenten en wetenschappers. Een neerwaartse spiraal ligt op de loer en bij ongewijzigd beleid zullen wij over 20 jaar de asperges steken in de hoogopgeleide kenniseconomieën van (Oost-)Europa. Het kabinet doet of er niets aan de hand is en speelt een vrolijk deuntje op het dek van de Titanic.

De discussie in Groningen, inmiddels ook opgepikt door politiek Den Haag, is of promovendi in Nederland werknemer of student moeten zijn. Volgens mij een overbodige discussie: het Engelse woord voor promovendus is PhD-student, niet PhD-employee! Promovendi in de Groningse Graduate Schools (sic!) worden opgeleid tot onderzoekers en genieten dus een opleiding. Nederland is één van de weinige landen in de wereld waar promovendi een werknemerstatus hebben. In de rest van de wereld zijn het studenten, die vaak hun eigen beurs moeten ophoesten. De Groningse beurspromovendi (met een beurs die vergelijkbaar is met het netto inkomen van werknemerpromovendi) zijn heel wat beter af dan veel van hun internationale collega’s.

Plasterk wil graag Graduate Schools naar Amerikaans model invoeren, met meer keuzevrijheid voor de promovendus. Daarvoor heeft NWO een programma ontwikkeld. Maar ook hier faalt Plasterk: het zijn geen Graduate Schools naar Amerikaans model: promovendi in deze NWO Graduate Schools zijn werknemers. In Amerika, meneer Plasterk, moeten zij zelf hun beurs ophoesten. In het beste geval krijgen de meest getalenteerde studenten een beurs, geen salaris. Het is jammer dat de minister dat niet wil zien, of hij ziet het wel maar laat andere belangen prevaleren.

Onlangs mocht ik met enkele collega’s de Rijksuniversiteit Groningen vertegenwoordigen op de Europosgrados ‘student fair’ in Mexico City, bezocht door zo’n tienduizend Mexicaanse studenten. Veel van deze studenten ambiëren een promotieplaats in Europa. Geen enkele student heeft mij gevraagd wat zijn salaris zal zijn of hoe het met zijn pensioenopbouw zal gaan. Wel vroegen allen of er ‘scholarships ‘ zijn. Helaas, de rechter heeft ze die mogelijkheid ontnomen, met instemming van onze minister van Onderwijs en Wetenschap. Sic transit gloria mundi!

Wij verliezen de concurrentieslag en moeten met lede ogen toezien hoe de deur op slot gaat voor getalenteerde (buitenlandse) studenten en onderzoekers. In een wereld die, ook op het gebied van onderwijs en onderzoek, in rap tempo globaliseert houden wij een systeem in stand dat niet compatibel is met de rest van de wereld. Op deze wijze lopen wij buitenlands talent mis. Onze ministers beweren dat zij zich inspannen voor onze internationale positie wat betreft onderwijs en onderzoek maar dit blijkt niet uit hun daden: zij blijven vrolijke deuntjes spelen terwijl de Titanic zinkt.

Prof. Han Moshage
Directeur Graduate School of Medical Sciences
University of Groningen/University Medical Center Groningen
a.j.moshage@med.umcg.nl